با چند نمره منفی گواهینامه باطل می‌شود؟ (راهنمای کامل + جدول ۱۴۰۵)

گواهینامه رانندگی با رسیدن به ۲۰ نمره منفی در مرحله سوم باطل می‌شود. یعنی ابطال فقط برای راننده‌ای اتفاق می‌افتد که پیش از آن دو بار گواهینامه‌اش توقیف شده باشد: یک بار با ۳۰ نمره (توقیف ۳ ماهه) و یک بار با ۲۵ نمره (توقیف ۶ ماهه). عدد «۷۵ نمره» که معمولاً شنیده می‌شود، جمع همین سه مرحله است، نه سقفی که یک‌جا پر شود. اگر ۶ ماه از آخرین تخلف بگذرد و تخلف تازه‌ای ثبت نشود، نمره‌ها صفر می‌شوند. مبنای این قواعد ماده ۷ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی است. در ادامه جدول نمره منفی هر تخلف، یک مثال از نحوه‌ی جمع شدن نمره‌ها، دلایل دیگر ابطال گواهینامه، کارهایی که بعد از ابطال باید انجام دهید و اثر نمره منفی بر بیمه را می‌خوانید.

جدول مراحل توقیف و ابطال گواهینامه

تفاوت مرحله سوم با دو مرحله‌ی قبل این است که گواهینامه بعد از یک سال به راننده برنمی‌گردد و باطل می‌شود. راننده برای رانندگی دوباره باید مثل یک متقاضی تازه‌کار در کلاس‌های آموزشگاه شرکت کند و آزمون بدهد. سقف هر مرحله هم کوچک‌تر از مرحله‌ی قبل است. یعنی هر بار که گواهینامه توقیف می‌شود، راننده برای رسیدن به مرحله‌ی بعد فضای کمتری برای خطا دارد.

برای اینکه ببینید این عددها در عمل چطور جمع می‌شوند، فرض کنید در چهار ماه سه بار از چراغ قرمز عبور کرده‌اید (۳ × ۵ = ۱۵ نمره) و یک بار بیش از ۵۰ کیلومتر از سرعت مجاز تجاوز کرده‌اید (۱۰ نمره). جمع نمره‌های شما ۲۵ است. حالا فقط یک سبقت غیرمجاز در راه دوطرفه (۵ نمره) شما را به ۳۰ نمره و توقیف ۳ ماهه می‌رساند. اما اگر بعد از تخلف چهارم ۶ ماه هیچ تخلفی نداشتید، همان ۲۵ نمره پاک می‌شد و شمارش از صفر شروع می‌شد.

جدول نمره منفی گواهینامه ۱۴۰۵ برای انواع تخلفات

در جدول زیر، تخلفات به ترتیب نمره منفی مرتب شده‌اند تا تخلفات پرخطرتر بالاتر باشند. ستون دوم مربوط به خودروهای شخصی و ستون سوم مربوط به وسایل نقلیه‌ی عمومی است. رانندگان ناوگان عمومی برای بیشتر تخلفات نمره‌ی بالاتری می‌گیرند، چون مسئولیت جان مسافران را هم دارند. مثلاً عبور از چراغ قرمز برای خودروی شخصی ۵ نمره منفی دارد. پس شش بار عبور از چراغ قرمز پیش از پاک شدن نمره‌ها، به‌تنهایی برای توقیف گواهینامه در مرحله اول کافی است.

گرفتن نمره منفی گواهینامه چگونه اتفاق می‌افتد؟

نمره منفی برای گواهینامه پایه ۳ و سایر پایه‌ها از دو راه ثبت می‌شود. راه اول توقف خودرو توسط مأمور پلیس است. در این حالت مأمور تخلف را همان‌جا ثبت می‌کند و نوع تخلف، زمان و مکان آن همراه با مشخصات گواهینامه‌ی راننده در پرونده‌اش درج می‌شود. نمره‌ای که به این شکل ثبت شود، مستقیماً به گواهینامه‌ی کسی تعلق می‌گیرد که پشت فرمان بوده است.

راه دوم ثبت تخلف با دوربین است. دوربین فقط پلاک خودرو را تشخیص می‌دهد و نمی‌داند چه کسی رانندگی می‌کرده است. به همین دلیل نمره منفی تخلفاتی که با دوربین ثبت می‌شوند به گواهینامه‌ی مالک خودرو تعلق می‌گیرد. اگر خودرویتان را به دیگری امانت داده‌اید، ممکن است نمره‌ی تخلف او در سابقه‌ی شما ثبت شود. راه اصلاح این وضعیت را در بخش اعتراض توضیح داده‌ایم.

از کجا بفهمیم به مرحله توقیف نزدیک شده‌ایم؟

عدد نمره منفی به‌تنهایی چیز زیادی درباره‌ی وضعیت شما نمی‌گوید. ۲۰ نمره منفی برای کسی که هنوز در مرحله اول است یعنی ۱۰ نمره تا توقیف سه‌ماهه فاصله دارد. اما برای کسی که دو بار توقیف را پشت سر گذاشته، همین ۲۰ نمره یعنی ابطال گواهینامه. پس اول باید بدانید در کدام مرحله هستید. اگر گواهینامه‌تان تا امروز هیچ‌وقت توقیف نشده، در مرحله اول هستید و سقف شما ۳۰ نمره است. اگر یک بار توقیف شده، سقف شما ۲۵ و اگر دو بار توقیف شده، ۲۰ نمره است.

دومین عدد مهم، تاریخ آخرین تخلفی است که برایش نمره منفی ثبت شده است. نمره‌ها با گذشت زمان بدون تخلف پاک می‌شوند. به همین دلیل، راننده‌ای که ۲۵ نمره دارد ولی آخرین تخلفش پنج ماه پیش بوده، وضعیت امن‌تری دارد از راننده‌ای با ۱۵ نمره که همین هفته تخلف کرده است. نفر اول چند هفته‌ی دیگر به صفر برمی‌گردد، ولی نفر دوم تا شش ماه آینده باید با همان ۱۵ نمره رانندگی کند. پس فاصله‌ی شما تا توقیف هم به تعداد نمره‌های باقی‌مانده بستگی دارد و هم به تعداد روزهای باقی‌مانده تا پاک شدن نمره‌ها.

هر دو عدد، یعنی مجموع نمره‌های فعلی و تاریخ ثبت هر تخلف، را می‌توانید با استعلام نمره منفی با کد ملی در آیتول ببینید و با جدول مراحل بالا مقایسه کنید. اگر در فهرست تخلفات موردی دیدید که به خاطر نمی‌آورید، احتمالاً با دوربین ثبت شده است. در این حالت نمره به گواهینامه‌ی مالک خودرو تعلق گرفته، حتی اگر کس دیگری پشت فرمان بوده باشد. راه حذف یا انتقال این نمره به راننده‌ی واقعی را در بخش نحوه اعتراض به نمره منفی گواهینامه توضیح داده‌ایم.

نمره منفی گواهینامه چه زمانی پاک می‌شود؟

نمره منفی دائمی نیست و برای پاک شدنش لازم نیست به جایی مراجعه کنید یا درخواستی بدهید. طبق ماده ۷ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، اگر از زمان ارتکاب آخرین تخلفی که منجر به نمره منفی شده ۶ ماه بگذرد و در این مدت تخلف دیگری از شما ثبت نشود، همه‌ی نمره‌های قبلی بی‌اثر می‌شوند. از آن به بعد، اولین تخلف جدیدتان «تخلف اول» حساب می‌شود و شمارش از صفر شروع می‌شود. ملاک شروع این شش ماه تاریخ ارتکاب تخلف است، نه تاریخ پرداخت جریمه.

پلیس راهور در توضیح این قاعده گفته است متخلف در این شش ماه نباید مرتکب «هیچ‌یک از تخلفات راهنمایی و رانندگی» شود و شرط را به تخلفات دارای نمره منفی محدود نکرده است. بنابراین امن‌ترین کار این است که در این مدت هیچ تخلفی، حتی تخلفی که نمره منفی ندارد، برایتان ثبت نشود. اگر نزدیک سقف مرحله‌ی خودتان هستید، این شش ماه مهم‌ترین بازه برای رانندگی با احتیاط است.

برای راننده‌ای که دو بار توقیف را پشت سر گذاشته و در مرحله سوم قرار دارد، این مهلت طولانی‌تر است. چنین راننده‌ای باید یک سال کامل بدون تخلف رانندگی کند و نمره‌هایش در این مدت به ۲۰ نرسد تا سابقه‌ی نمره منفی‌اش پاک شود. دلیل سخت‌گیری بیشتر این است که مرحله سوم آخرین فرصت پیش از ابطال است و رسیدن به سقف آن دیگر به توقیف موقت ختم نمی‌شود.

یک اشتباه رایج این است که پرداخت جریمه را راه پاک کردن نمره منفی بدانیم. جریمه‌ی نقدی و نمره منفی دو مجازات جدا هستند. پرداخت جریمه فقط بدهی نقدی را تسویه می‌کند و نمره تا پایان مهلت قانونی در سابقه‌ی شما می‌ماند. تنها راه حذف زودتر نمره، اعتراض است، آن هم فقط وقتی که نمره به اشتباه ثبت شده یا تخلف متعلق به شما نباشد.

نحوه اعتراض به نمره منفی گواهینامه

اعتراض به نمره منفی در دو حالت معنا دارد: یا تخلف اصلاً رخ نداده و نمره به اشتباه ثبت شده، یا تخلف با دوربین ثبت شده و در آن لحظه شخص دیگری با خودروی شما رانندگی می‌کرده است. در حالت دوم هدف اعتراض فقط حذف نمره نیست. نمره می‌تواند به گواهینامه‌ی راننده‌ی واقعی منتقل شود. اعتراضی که فقط به این دلیل باشد که تخلف را قبول ندارید ولی مدرکی برای رد آن ندارید، معمولاً نتیجه‌ای ندارد.

برای ثبت اعتراض باید حضوری به یکی از واحدهای اجرائیات تخلفات رانندگی مراجعه کنید. اصل گواهینامه، کارت ملی مالک خودرو، سند یا برگ مالکیت خودرو (یا وکالت‌نامه‌ی رسمی) و فرم تکمیل‌شده‌ی درخواست اعتراض را همراه داشته باشید. اگر قصد انتقال نمره به راننده‌ی واقعی را دارید، بهتر است آن شخص هم همراه شما باشد تا مشخصات گواهینامه‌اش ثبت شود. پس از بررسی پرونده، اگر اعتراض پذیرفته شود، نمره از سابقه‌ی گواهینامه‌ی شما حذف یا منتقل می‌شود.

در چه صورت گواهینامه باطل می‌شود؟

ابطال گواهینامه با توقیف آن فرق دارد. در توقیف، گواهینامه برای مدت مشخصی از شما گرفته می‌شود و بعد از پایان این مدت و پرداخت جریمه به شما برمی‌گردد. در ابطال، گواهینامه‌ی فعلی دیگر اعتبار ندارد و برای رانندگی باید گواهینامه‌ی جدید بگیرید. رسیدن به سقف نمره منفی رایج‌ترین دلیل ابطال است، اما تنها دلیل آن نیست. در ادامه سه مسیر اصلی ابطال را توضیح داده‌ایم.

در گفت‌وگوهای روزمره به ابطال گواهینامه «سوراخ شدن» یا «پانچ شدن» گواهینامه هم می‌گویند. وقتی کسی می‌گوید «گواهینامه‌ام را سوراخ کردند» یا «گواهینامه‌ام پانچ شد»، معمولاً منظورش همان ابطال است، نه توقیف موقت. پس اگر دنبال علت سوراخ شدن گواهینامه هستید، جواب در یکی از سه مورد زیر است. در بیشتر موارد هم علت، رسیدن به سقف نمره منفی در مرحله سوم است.

ابطال به دلیل نمره منفی

اگر راننده‌ای بعد از دو بار توقیف (یک بار با ۳۰ نمره و یک بار با ۲۵ نمره) دوباره تخلف کند و نمره‌هایش در مرحله سوم به ۲۰ برسد، گواهینامه‌اش ضبط می‌شود. این گواهینامه بعد از یک سال به او برنمی‌گردد و باطل می‌شود. این همان حالتی است که در زبان عامیانه به آن سوراخ یا پانچ شدن گواهینامه می‌گویند. پس از این یک سال، راننده باید مثل یک متقاضی تازه‌کار دوباره در کلاس‌های آموزشگاه شرکت کند، آزمون بدهد و هزینه‌ی صدور گواهینامه‌ی جدید را بپردازد.

ابطال به دلیل از دست دادن شرایط پزشکی

دارنده‌ی گواهینامه باید شرایط جسمی و پزشکی لازم برای رانندگی را که در آیین‌نامه آمده، در تمام مدت اعتبار گواهینامه داشته باشد. اگر یکی از این شرایط از بین برود، پلیس می‌تواند راننده را برای انجام آزمایش‌های لازم فرا بخواند. اگر در آزمایش مشخص شود که صلاحیت رانندگی دیگر وجود ندارد، گواهینامه باطل می‌شود. اما اگر مشکل قابل رفع باشد، گواهینامه فقط تا زمان رفع آن توقیف می‌شود و بعد به صاحبش برمی‌گردد.

ابطال گواهینامه‌های تکراری

اگر برای یک نفر چند گواهینامه برای رانندگی با یک نوع وسیله‌ی نقلیه صادر شده باشد، فقط یکی از آن‌ها معتبر می‌ماند. طبق آیین‌نامه‌ی راهنمایی و رانندگی، راننده یکی از گواهینامه‌ها را به انتخاب خودش نگه می‌دارد و بقیه باطل می‌شوند. سوابق تخلف ثبت‌شده روی گواهینامه‌های باطل‌شده هم به گواهینامه‌ی باقی‌مانده منتقل می‌شود. به این ترتیب، داشتن چند گواهینامه راهی برای فرار از نمره منفی نیست.

اگر گواهینامه باطل شود چه باید کرد؟

اولین و مهم‌ترین قاعده این است که در تمام مدت ضبط گواهینامه نباید پشت فرمان بنشینید. پلیس راهور اعلام کرده است کسانی که در مدت ضبط یا توقیف گواهینامه مبادرت به رانندگی کنند، در حکم راننده‌ی بدون گواهینامه هستند. یعنی به همان مجازات محکوم می‌شوند و در صورت تصادف هم پوشش بیمه‌ای ندارند. این قاعده برای توقیف سه‌ماهه و شش‌ماهه هم صدق می‌کند، نه فقط برای ابطال. جزئیات این مجازات را در مطلب جریمه نداشتن گواهینامه توضیح داده‌ایم.

پس از گذشت یک سال از ضبط، مسیر دریافت گواهینامه‌ی جدید مثل مسیر یک متقاضی تازه‌کار است. باید در آموزشگاه ثبت‌نام کنید، کلاس‌ها را بگذرانید، در آزمون‌های آیین‌نامه و عملی شرکت کنید و هزینه‌های صدور را بپردازید. سابقه‌ی نمره منفی قبلی به گواهینامه‌ی جدید منتقل نمی‌شود و شمارش از مرحله اول شروع می‌شود. پیش از اقدام، وضعیت گواهینامه‌ی قبلی‌تان را با استعلام وضعیت گواهینامه بررسی کنید تا مطمئن شوید مهلت یک‌ساله تمام شده است.

آیا نمره منفی بر بیمه و سوابق راننده تاثیر دارد؟

بله، اما نه به شکلی که معمولاً گفته می‌شود. نمره منفی مستقیماً از جیب شما پول کم نمی‌کند و جریمه‌ی نقدی جداگانه‌ای ندارد. اثر مالی‌اش از دو مسیر به شما می‌رسد. مسیر اول، حق بیمه‌ی شخص ثالث هنگام تمدید است. مسیر دوم، سهمی از خسارت است که اگر تخلف شما به تصادف منجر شود، بیمه بعداً از شما پس می‌گیرد. بیشترین هزینه هم وقتی است که در دوره‌ی توقیف یا بعد از ابطال گواهینامه رانندگی کنید، چون در این حالت عملاً راننده‌ی بدون گواهینامه حساب می‌شوید.

تاثیر نمره منفی بر حق بیمه شخص ثالث

قانون بیمه اجباری شخص ثالث (مصوب ۱۳۹۵) به بیمه مرکزی اجازه داده است که برای تعیین تخفیف یا افزایش حق بیمه، سوابق رانندگی دارنده‌ی خودرو را هم در نظر بگیرد. این سوابق شامل نمره‌های منفی و تخلفاتی است که پلیس ثبت کرده است. یعنی راننده‌ای که نمره منفی زیادی دارد، ممکن است هنگام تمدید بیمه شخص ثالث مبلغ بیشتری بپردازد. میزان دقیق این افزایش را آیین‌نامه‌ای تعیین می‌کند که بیمه مرکزی تهیه می‌کند و ممکن است هر سال تغییر کند. پس به عددهای ثابتی که در برخی سایت‌ها تکرار می‌شود، اعتماد نکنید.

وقتی تخلف حادثه‌ساز به تصادف ختم شود

مهم‌ترین اثر مالی مربوط به زمانی است که علت اصلی تصادف، یکی از همان تخلفات حادثه‌ساز جدول نمره منفی باشد. در این حالت شرکت بیمه موظف است خسارت طرف مقابل را کامل و بدون قید و شرط بپردازد. اما بعد از آن می‌تواند درصدی از مبلغ پرداختی را از شما پس بگیرد. این درصد برای اولین حادثه در طول مدت بیمه‌نامه ۲.۵ درصد، برای دومین حادثه ۵ درصد و برای سومین حادثه و حوادث بعدی ۱۰ درصد است.

این درصدها روی کاغذ کوچک به نظر می‌رسند، اما چون از کل خسارت بدنی و مالی پرداخت‌شده حساب می‌شوند، مبلغ نهایی می‌تواند قابل توجه باشد. برای مثال، اگر عبور از چراغ قرمز باعث تصادفی شود که بیمه برای آن ۴۰۰ میلیون تومان خسارت بپردازد، ۲.۵ درصد آن یعنی ۱۰ میلیون تومان از شما مطالبه می‌شود. اگر همین اتفاق برای بار سوم در همان سال بیمه‌ای تکرار شود، سهم شما ۴۰ میلیون تومان است. به همین دلیل، تکرار تخلفات حادثه‌ساز هم نمره منفی شما را بالا می‌برد و هم ریسک مالی تصادف بعدی را بیشتر می‌کند.

رانندگی در دوره توقیف یا بعد از ابطال: بیمه چه می‌کند؟

وقتی گواهینامه‌تان به‌خاطر نمره منفی توقیف یا باطل شده باشد، از نظر قانون گواهینامه ندارید و این وضعیت مستقیماً روی پوشش بیمه‌ی شما اثر می‌گذارد. طبق اعلام پلیس راهور، اگر در این مدت تصادف کنید، علاوه بر مسئولیت کیفری، بیمه هم از شما حمایت نمی‌کند. این یعنی ریسک مالی تصادف تا حد زیادی روی دوش خود شما می‌افتد، حتی اگر بیمه‌نامه‌ی شخص ثالث خودرو معتبر باشد.

یکی از پیامدهای مستقیم این وضعیت به آسیب‌های جسمی خود راننده مربوط است. بیمه‌ی حوادث راننده که همراه بیمه‌نامه‌ی شخص ثالث صادر می‌شود، فقط وقتی به راننده‌ی مقصرِ آسیب‌دیده تعلق می‌گیرد که او گواهینامه‌ی معتبر داشته باشد. پس اگر در دوره‌ی توقیف یا بعد از ابطال تصادف کنید و مقصر باشید، هزینه‌ی درمان خودتان را هم باید شخصاً بپردازید. در کنار جریمه‌ی رانندگی بدون گواهینامه، همین هزینه‌ها هستند که رانندگی در این دوره را پرریسک‌ترین تصمیم ممکن می‌کنند.

جمع بندی

سیستم نمره منفی بر اساس مرحله کار می‌کند، نه بر اساس یک عدد ثابت. سقف مرحله اول ۳۰، مرحله دوم ۲۵ و مرحله سوم ۲۰ نمره است و فقط رسیدن به سقف مرحله سوم به ابطال یا به قول معروف سوراخ شدن گواهینامه ختم می‌شود. نمره‌ها با ۶ ماه رانندگی بدون تخلف (و در مرحله سوم با یک سال) پاک می‌شوند و پرداخت جریمه هیچ اثری بر آن‌ها ندارد. برای تصمیم درست، دو چیز را همیشه بدانید: مرحله‌ای که در آن هستید و تاریخ آخرین تخلفتان. اگر تخلفی در سابقه‌تان است که مال شما نیست، از مسیر اعتراض اقدام کنید. در دوره‌ی توقیف هم به هیچ وجه رانندگی نکنید، چون هزینه‌ی آن، هم از نظر قانونی و هم از نظر بیمه، از خود توقیف بسیار سنگین‌تر است.